«Παραμένω πιστός στην Εκκλησία...»
Ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι για την πίστη του

​Πολωνία, 1954, Ροζβάντουβ (τμήμα της πόλης Σταλιόβα Βόλια στην περιφέρεια των Καρπαθίων), καθολικόςναός και το σπιτάκι ενός ιερέα πάνω στις όχθες του ποταμού Σαν.

Κυριακή, ένα ηλιόλουστο απόγευμα.Πάω για ένα περίπατο με τον αείμνηστο ιερέα Ολεξάντρ Ζιεμιάνσκι, που αυτός απρόσμενα πρότεινε.

- Θα ήθελα να ακούσω προσωπικά, γιατί κύριε Καθηγητά παραμένετε πιστός στην Ορθόδοξη Εκκλησία; Εδώ και τρία χρόνια εργάζεστε για την Καθολική Εκκλησία. Είμαι πολύ ευγνώμων για τα βιτρό, τις τοιχογραφίες, για τη χαρά και τις γνώσεις, που χαρίζετε στους ενορίτες του Ροζβάντουβ και σε όλους τους επισκέπτες της εκκλησίας μας.​

Σας ευχαριστώ επίσης, που δεν υποχωρήσατε από την άποψη σας και δεν ακούσατε τις παραινέσεις μου, όταν πρότεινα, στην εκκλησία να μην υπάρχουν πολλά κείμεναστα βιτρό και στις τοιχογραφίες. Σας ομολογώ πόσο συγκινημένος ήμουν όταν βρέθηκα απέναντι από τα αναγραφόμενα κάτω από τις εικόνες, μπροστά στις λέξεις, που γνωρίζω από την παιδική μου ηλικία. Και πόσα άλλα άτομα μετά από μένα θα διαβάζουν αυτές τις λέξεις, και για πόσους θα είναι αποκάλυψη!​

- Σαν πρόσωπο πνευματικό, συνειδητοποίησα τον σημαντικό, επεξηγηματικό ρόλο του νόμου του Θεού.Αυτές οι λέξεις οδηγούν σε σκέψεις για τις ίδιες τις εικόνες και την καλλιτεχνική τους αξία.Τώρα, θέλω να ακούσω από εσάς μια ειλικρινή απάντηση, γιατί διακοσμήσατε την εκκλησία μας, που είναι καθολική, ενώ εσείς είστε ορθόδοξος; Γνωρίζω τους θησαυρούς του Χριστιανισμού που διασώθηκαν από την Ορθόδοξη Εκκλησία. Με τον ίδιο τρόπο κατανοούμε το Ευαγγέλιο, υπάρχει όμως ένα σημείο - πιστεύετε ότι η αιτία όλων των δυστυχιών που έπληξαν την Ορθόδοξη Εκκλησία κρύβεται στη διάσπαση της ενότητας με την Καθολική Εκκλησία;

Διάφορα προβλήματα και απειλές χτυπούσαν και συνεχίζουν να χτυπούν τον ΚαθολικόΝαό, αλλά αυτός στέκεται, επειδή στέκεται πάνω σε πέτρα - στον Πέτρο και τους διαδόχους του - τους εκπροσώπους του Κυρίου.Στέκεται ο ΚαθολικόςΝαός και ανθίζει συνεχώς με νέους αγίους.Και η Ορθόδοξη Εκκλησία σχεδόν δεν υπάρχει, και ακόμη αυτό που απομένει, είναι πολύ διαφορετικό από αυτό που ήταν.Ταγνωρίζετε, γιατί ζείτε στη Βαρσοβία, και είστε εξοικειωμένος με αυτό.Δεν περιμένω από σάς ούτε θεολογικές, ούτε ιστορικές σκέψεις, απλώς θέλω να ξέρω, γιατί εδώ στον ναό είμαστε μια οντότητα, ενώ δεν έχουμε κοινό όνομα;Από αυτή τη διαίρεσή μας επωφελούνται μόνο οι άθεοι, εμείς εισπράττουμε μόνο ντροπή και καταδίκη.

Σεβασμιότατε Πατέρα, σε λίγα μέρη δούλεψα με τόση ευχαρίστηση, όπως εδώ. Σας ευχαριστώ για την εμπιστοσύνη, που μου δείξατε κατά τη σημερινή βόλτα. Κατανοώ, ότι τα λόγια σας δε στοχεύουν ούτε στην αλλαξοπιστία, ούτε στη διαλεκτική.Γνωρίζετε, ότι εργάζομαι ούτε για μισθό, ούτε για επαίνους. Χάρη σε σας, μπορώ να ευχαριστήσω τον Θεό για όλα τα καλά, που έχουν συμβεί στη ζωή μου, και για όλα, όσα με προστάτευσε ο Κύριος εδώ πολύ καιρό, κατά τη διάρκεια της κατοχής, μετά την απελευθέρωση και τον τελευταίο καιρό.

Παραμένω στην Ορθόδοξη Εκκλησία, γιατί είναι το καλύτερο μέρος, εκεί γεννήθηκα και για την πίστη μου στην Εκκλησία πληρώνω υψηλό τίμημα στη ζωή. Εκεί, ανάμεσα στους θησαυρούς, που διατηρούνται ακόμη, θέλω να σώσω ακόμη και το μικρότερο κομματάκι, και θέλω να αφαιρέσω τη μικρότερη σκόνη.Υπάρχει αγιότητα εκεί, και για αυτόν τον λόγο, δέχεται συνεχώς επίθεση από τις δυνάμεις του κακού, με φωτιά και αλαζονεία.Ασταμάτητα – επειδή «Γιατί όπου δύο ή τρία μαζεύονται μαζί στο Όνομά Μου, είμαι Εγώ ανάμεσά τους» (Ματθαίος 18,20), και στην εκκλησία, όπου επίσης τραγουδάμε «Το Όνομά Σου να αγιαστεί και να μας σώσεις από το πονηρό».

Σε κάθε εκκλησία υπάρχει η εικόνα του Σωτήρα, και προσευχόμαστε σε αυτή, γιατί πιστεύουμε ότι «Αυτός, που τρώει εκ της σαρκός Μου και πίνει το αίμα Μου, έχει τη ζωή την αιώνια» (Ματθαίος 26,27, Μάρκος 14,23, Λουκάς 22,20, Ιωάννης 6,54), «Και εάν έχω πίστη εις όλην της την πληρότητα, ώστε με τη δύναμή της να μετακινώ βουνά, δεν έχω όμως αγάπη, δεν είμαι τίποτε»(Προς Κορίνθιους Α΄ 13,2) – μας προειδοποιεί ο Άγιος Πέτρος, ο Απόστολος των Εθνών, να μην νομίζουμε ότι είμαστε αλάθητοι, και εκείνοι, που έχουν το δικαίωμα να βασιλεύουν. «Όχι σε λίθινες πλάκες, αλλάστιςσαρκικές πλάκες των καρδιών» (Προς Κορίνθιους Β΄ 3,3).Στην ουσία, οι Άγιοι Παύλος και Πέτρος, είναι οι πρώτοι μεταξύ των αποστόλων.

Σε κάθε εκκλησία, στο εικονοστάσιο, μπροστά από το βωμό, υπάρχει μια εικόνα της Παναγίας.«Παναγία μου, πιο Δίκαιη από τα Χερουβείμ και ασύγκριτα πιο ένδοξη από τους Σεραφείμ, που γέννησε τον Λόγο του Θεού χωρίς ψεγάδι» - με αυτές τις λέξεις Την δοξάζουμε ασταμάτητα στην Εκκλησία. Στην ουσία, η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει τις εικόνες Της, και οι άλλες, από την εποχή της Ρους του Κιέβου, και η Μητέρα του Θεανθρώπου στην Τσενστοχόβσκα, και η Αέναη Βοήθεια της Ρώμης – επίσης γνωστές ως θαυματουργές. Θαυματουργές εικόνες της Παναγίας στις εκκλησίες υπάρχουν αμέτρητες και τα θαύματα που έκαναν, είναι γνωστά σε όλο τον κόσμο.Αξεπέραστη ομορφιά διακρίνουν τα λόγια και τα τραγούδια, με τα οποία δοξάζουμε στην Εκκλησία την Παναγία.Αυτέςοι εικόνες μας δείχνουν όλη τη ζωή της Παναγίας: «Η γέννηση της αγνής παρθένας από τους ΕυλογημένουςΑγίους Ιωακείμ και Άννα», «Η είσοδόςΤης, όταν ήταν ακόμη μικρή, στον Ναό», «Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου», «Η συνάντηση της Μαρίας και της Ελισάβετ», «Τα Χριστούγεννα», «Η διαφυγή στην Αίγυπτο», «Κάτω από τον σταυρό στο Γολγοθά, όπου της είπε ο Σταυρωμένος: γύναι, αυτός θα είναι ο υιός σου απ’ εδώ και πέρα!», και στον Άγιο Ιωάννη: Ιδού η μητέρα σου!»(Ιωάννης 19,26) και, τέλος, «Η Κοίμηση της Θεοτόκου».Αυτή η εικόνα απεικονίζει τον Σωτήρα, με τη μορφή του να περιβάλλεται από το Θείο Φως, που υποδηλώνει τη δόξα Του και τον Σεραφείμ δίπλα στο σώμα Tης.Και στην κορυφή της εικόνας, οι άγγελοι Tην μεταφέρουν στον ουρανό.

Με βάση αυτές τις εικόνες, ζωγράφιζα τα βιτρό.Τραγουδούσα επίσης στην εκκλησιαστική χορωδία στην αρχαία σλαβο-εκκλησιαστική γλώσσα. Καμιά φορά είναι δύσκολο με μοντέρνο τρόπο να αποδόσεις, να μεταφράσεις την πληρότητα και τον πλούτο αυτής της βαθιάς γλώσσας.Μόνο ένα μικρό μέρος αυτού του πλούτου της εκκλησιαστικής εικόνας διασώθηκε μέχρι σήμερα. Αιώνες μίσους κατέστρεφαν αυτούς τους θησαυρούς σε Ελλάδα και Ιταλία, στην Αίγυπτο και Μικρά Ασία, στη Γεωργία, στα Βαλκάνια και στην Ρους του Κιέβου, και ακόμα περισσότερο στα πολωνικά εδάφη. Σήμερα, χάρη σε πολλές έγκυρες λογοτεχνικές εκδόσεις, μπορούμε να δούμε νέες ανακαλύψεις των ξεχασμένων εικόνων, μικρογραφιών, ψηφιδωτών, τοιχογραφιών και άλλων έργων της εκκλησιαστικής τέχνης.

Αν περιεργαστούμε με ησυχία τα σύγχρονα «επιτεύγματα» τηςιερήςαρχιτεκτονικής, της ζωγραφικής, του τραγουδιού, γίνεται κατανοητό, γιατί οι δυνάμεις του κακού με τόσο ζήλο κατέστρεφαν το βάθος και τη δύναμη της τέχνης των περασμένων αιώνων, ειδικά τα αριστουργήματα της εκκλησιαστικής τέχνης.Οι μέρες μας αποκαλύπτουν την απουσία του περιεχομένου, του σκοπού και του νοήματος του καθολικού ναού, μπλεγμένουστον λαβύρινθο των δογμάτων.

Από αυτήν την άποψη, είναι αθώο και αφελές, το τι κάνει σήμερα η αστική ανοησία των αναγεννησιακών φυσιολατρών, για τους οποίους παραήταν οικείο κάθε ιερό θέμα και κάθε ιερό πρόσωπο.Θα σας ρωτήσω, είχε μέχρι σήμερα κάποιος προβλήματα στον καθολικό ναό με το θέμα της Αγίας Τριάδας;Το πρώτο Πρόσωπο της Αγίας Τριάδας με τη μορφή ενός γέροντα, από την αριστερή πλευρά του οποίου παρουσιάζεται ο Σωτήρας. Άλλωστε όλοι οι Χριστιανοί, ανεξάρτητα από το θρήσκευμά τους, διαβάζουν: «Θεόν ουδείς εώρακεν πώποτε• ο μονογενής Υιός ο ων εις τον κόλπον τού Πατρός, εκείνος εξηγήσατο» (Ιωάννης 1, 18).

Θεωρώ ότι πρέπει να θυμηθούμε από την Παλαιά Διαθήκη, πώς ο Αβραάμ συνάντησε τους τρεις ταξιδιώτες.Εδώ θα δούμε την παγκόσμια γνωστή, γεμάτη νόημα, την εικόνα της Αγίας Τριάδας και τον δημιουργό της – τον μοναχό-ζωγράφο Αντρέι Ρουμπλιόβ. Υπάρχει εκείαπερίγραπτη ομορφιά, βάθος οράματος. Τρεις ισότιμεςΠαρουσίες των Αγγέλων στο βωμό – είναι ο ΠΑΤΕΡΑΣ που τιμωρεί, το ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ που ευλογεί, ο ΥΙΟΣ υψώνει το δισκοπότηρογια τις αμαρτίες του κόσμου.

Έτσι από αυτό το δισκοπότηρο προκύπτουν όλες οι εικόνες, οιμορφές και οι παρουσίες της Καινής Διαθήκης. Όλες οι κορυφές του Χριστιανισμού, οι άγιοι και οι μάρτυρές του βασίζονται στο Ευαγγέλιο. Σε αυτό βασίζεται επίσης και η δική μας αίσθηση του χρόνου, του σύμπαντος, του ατόμου, της ορατής αιωνιότητας στο χρώμα των σύννεφων, στην κίνηση των πάντων, στη σιωπή των λουλουδιών.

Το «Φιλιόκβε» (“Filioque”) διέταξε τον Πάπα Ουρβανό Β΄ τον 9ο αιώνα, όπως γνωρίζουμε τώρα, να δεχτεί τον Γερμανό αυτοκράτορα. Ο Πάπας δεν μπορούσε να αρνηθεί στον καίσαρα, επειδή δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει τις ταραχές στην Ιταλία. Άλλα ακόμη και αφού συμφώνησε, διέταξε να χαραχτεί σε ασημένιες πλάκες το αποστολικό σύμβολο της πίστης, και να τοποθετηθούν αυτές οι πλάκεςστον καθολικό ναό χωρίς το «Φιλιόκβε», για «να μην εκνευρίζονται οι Έλληνες».Αν με δημιούργησαν με καλή θέληση, πρέπει να τον ακούσω, αλλά όχι αυθαίρετα και εντός των ορίων, που μου έχουν τεθεί.Βλέπω, ότι οι αυτοκράτορες, και οι πάπες της Ρώμης παραμένουν στο παρελθόν, αλλά αυτά που έπραξαν – δεν περνάνε, παραμένουν και εξακολουθούν να διαιρούν.

Παραμένοντας πιστός στην Εκκλησία, στολίζω τους καθολικούς ναούς με την ίδια αφοσίωση.Μαζί λέμε «Πατέρα μας, αγιασθήτω το όνομά σου, αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού», και μαζί καταλαβαίνουμε το βάθος του «Είμαι το Φως για τον κόσμο, Είμαι η ανάσταση και η ζωή».Σώσε μας από τον πονηρό, που υποστηρίζει όλες τις διαιρέσεις, και κάτω από τη σημαία του Τίμιου Σταυρού ακόμη και σταυροφορίες οργανώνει, και επιτρέπει στους σταυροφόρους να ονομάζονται Τάγμα της Αγίας Παναγίας.Γνωρίζουμε για τον προσηλυτισμό, ενάντια του οποίου τόσο όμορφα και πειστικά μίλησε στην επιστολή του το 1622 ο Μεγάλος Καγκελάριος Λέων Σαπιέγα.Γνωρίζουμε επίσης για τις ειρηνεύσεις του 1938, για την εκκαθάριση του πολωνικού τοπίου, και την καταστροφή των εκκλησιών δίπλα – στην περιοχή Χόλμστσινα.

Είναι δύσκολο για μένα σήμερα, σε αυτό το μέρος, να πω «Και συγχώρεσε τις αμαρτίες μας», ειδικά όταν βλέπω στη Βαρσοβία, κοντά στον καθεδρικό ναό, το μνημείο του βασιλιά με το σταυρό και το σπαθί, στον οποίο έγραφαν από τη Ρώμη, ότι λίγους σχισματικούς έπνιξε στο αίμα.Η Ρώμη στέκεται, ενώ η Εκκλησία είναι σχεδόν θαμμένη, αλλά από την άλλη πλευρά ακόμη θα αποκαλυφθεί, με πόσους αγίους άνθιζε η ίδια η Εκκλησία.

Ναι, μπορώ να απαντήσω στην ερώτησή σας, γιατί παραμένω στην Εκκλησία και ποια είναι η ενότητα μας.Θέλω να είμαι, όπως στην εξομολόγηση, πιστός στην αυθεντική εκκλησιαστική αγιότητα και παράδοση, και αν κάτι δεν καταλαβαίνω, δεν τολμώ να το ζωγραφίζω, ούτε καν να το προτείνω.Πήγα στην Ακαδημία Τεχνών να μάθω να ζωγραφίζω πορτρέτα, σύννεφα, τοπία, άλογα.Και βλέπετε, σεβασμιότατε πατέρα, καθώς βάζαμε τις ιππικές φιγούρες των αγίων απέναντι από το σκευοφυλάκιο, αποδείχθηκε ότι και οι δύο αγαπάμε τα άλογα.

Να αρχίσω να εργάζομαι ανεξάρτητα στην εκκλησία με ενθάρρυνε ο αείμνηστος καθηγητής Λούντβιχ Γκαρντόβσκι.Με δίδαξε ανεξάρτητη και ευέλικτη σκέψη σχετικά με το περιεχόμενο, την κατάσταση, το υλικό και τον σχεδιασμό δράσης.Χάρη σε αυτό τολμώ σήμερα να αναλαμβάνω θέματα σε διάφορους τομείς της τέχνης, συμπεριλαμβανομένης της τέχνης της καλλιγραφίας, της χαρακτικής, της εικονογράφησης βιβλίων, της αρχιτεκτονικής και του αστικού σχεδιασμού, των τοιχογραφιών και των βιτρό.Μετά τον καθηγητή, και εγώ επίσης δίδαξα στους φοιτητές την τέχνη της καλλιγραφίας, δουλεύοντας στηνέδρα, η οποία ήταν κοινή για όλες τις σχολές της Ακαδημίας.Τους δίδαξα την αφηρημένη σκέψη, τα στίγματα των γραμμάτων και τον συνδυασμό τους σε ομάδες, την ερμηνεία τους με σκοπό την επίτευξη του καθορισμένου στόχου. Τους δίδαξα, ότι το θέμα πρέπει όχι μόνο να το γνωρίσεις πριν από τον σχεδιασμό, αλλά ακόμη να το κατανοήσεις και να το αγαπήσεις, να το θεωρήσεις δικό σου.Ο καθένας, ακόμη και ο λιγότερο ικανός, πρέπει να δημιουργεί έτσι, ώστε ο παρατηρητής να θεωρεί το έργο δικό του.

Και αφού έλαβα το δίπλωμα από τη Σχολή Ζωγραφικής, πήγα να αποχαιρετήσω τον αείμνηστο καθηγητή Ιγνάτιο Πιενκόβσκι, άκουσα από αυτόν τα ακόλουθα λόγια: «Χαίρομαι, που μπορώ, και που είμαι αναγκασμένος να απευθυνθώ σε σας, κύριε συνάδελφε. Νομίζω, ότι είμαστε ομοϊδεάτες στο ότι η ζωγραφική, και όλη η τέχνη, δεν είναι τίποτα άλλο παρά λογική και λύση.Γνωρίζουμε το μυστικό, για να δημιουργήσεις κάτι πρέπει να το αγαπάς πραγματικά.Αντίο σας, κύριε».

Δεν ξέρω πόσο αγαπώ, αλλά ξέρω μάλλον σίγουρα, ότι ο κόσμος του Θεού λέει στον άνθρωπο, ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο σημαντικό και όμορφο, από την καλοσύνη και την αυτοθυσία.Σε αυτό είμαστε ενωμένοι, και το γεγονός, ότι επίσημα είμαστε χωρισμένοι, δηλώνει την παρουσία αλαζονείας και πονηρού, που πάντα πηγαίνουν εκεί, όπου υπάρχει ομορφιά και αγιότητα.Γι’ αυτό η μοναδική προσευχή που μας υπαγορεύει ο Σωτήρας ξεκινά με θαυμασμό και ευγνωμοσύνη «Ας αγιαστεί το όνομά Σου…», και τελειώνει – «...γλύτωσέ μας από το Πονηρό!».

«Είναι η μοναδική μας υποστήριξη, και είναι εκεί, όπου δύο ή τρία μαζεύονται στο Όνομά Του».Είναι ενωμένοι, και δε θέλουν τίποτα περισσότερο, από το να είναι άξιοί Του.Μας διέταξε να τον συναντήσουμε (Ιωάννης 6,57) κάτω από δύο μορφές. Είναι επίσης σαφές, ότι αξίζει να μπείτε στην Ευχαριστία – αυτή είναι η πρώτη και μοναδική προϋπόθεση, γιατί αλλιώς δεν αξίζει να το κάνετε.

«Κληροδότησε επίσης και διωγμούς. Φέρνουν πιο κοντά και αγιάζουν» (Ιωάννης 15,18) ακόμη και εκείνους, που αμφιβάλλουν και ξέρουν τι είναι η πτώση.Ζούμε όλοι χάρη στην ύπαρξή μας σε αυτήν τη γη, και σε αυτή την χιλιετία των αμέτρητων μαρτύρων της Εκκλησίας και άλλων «αντιφρονούντων», και το πιο τρομερό είναι, ότι υπήρχαν ανάμεσά τους μάρτυρες, οι οποίοι επίσης βασανίστηκαν στο όνομα του Χριστού, αντικαθιστώμενος με το αναμάρτητο σπαθί και επιπρόσθετα “αναμάρτητος”.

Έτσι με διαβολική δύναμη και οργή βεβηλώθηκαν και καταστράφηκαν οι βωμοί, οι εκκλησίες, οι εικόνες, τα άγια σκεύη και οι σταυροί. Εκτός αυτού και κάτι άλλο με κρατάει και με διατάζει να παραμείνω στην Εκκλησία. Το 1925, στην 6η τάξη του γυμνασίου στο Μέχοβ, ο δάσκαλος των Λατινικών μου μίλησε κατά την παραλαβή του ελέγχου: «Πότε επιτέλους θα σταματήσεις στο πολωνικό σχολείο στην Πολωνία να γράφεις στον έλεγχο το θρήσκευμά σου και πότε επιτέλους θα ξαναβαπτηστείς!;».Του απάντησα, ίσως με λίγη αφέλεια: «Είμαι άριστος στο μάθημα της ρωμαιοκαθολικής θρησκείας, και ο ιερέας μας Μπρονισλάβ Σβιρστσέφσκι από τη Ρωμαιοκαθολική Θεολογική Ακαδημία στην Αγία Πετρούπολη, όχι μόνο μου επέτρεψε να παρακολουθήσω μαθήματα θρησκείας, αλλά και μου δίδαξε, ότιτο βάπτισμα είναι ένα, και θανάσιμη αμαρτία έχει αυτός, που ξαναβαπτίζει τον βαπτισμένο ήδη Γιαγκέλο».«Κάτσε, εσύ δεν είσαι ο Γιαγκέλο!»- μου απάντησε.

Το 1904, πριν γεννηθώ, η αείμνηστη μητέρα μου έλεγε στον αείμνηστο πατέρα μου: «Θα σε παντρευτώ στην εκκλησία, και αν γεννηθεί γιος, θα τον ονομάσουμε όπως τον Μιτσκέβιτς - Άνταμ, και θα τον βαφτίσουμε στον καθολικόναό». Γεννήθηκα πρώτος, οι γονείς μου πήγαν στον ιερέα, με τον οποίο συμφώνησαν, ότι θα έρθει στο σπίτι μας. Ήρθε μαζί με τη σύζυγο του δικαστή, και έδωσε στους γονείς μου να υπογράψουν μια δήλωση.Οι γονείς μου τη διάβασαν και απάντησαν στον ιερέα: «Συγνώμη, αλλά θα βαπτίσουμε το παιδί μας στην εκκλησία, υπάρχουν τόσες απαιτήσεις σε αυτή τηδήλωση, που δε θα μπορέσουμε μέχρι το τέλος της ζωής μας να τις εκπληρώσουμε». Έτσι βαπτίστηκα στην Εκκλησία.Αλλά τι ακριβώς ήταν γραμμένο σε αυτή τη δήλωση στο σπίτι δεν ειπώθηκε ποτέ.Τώρα ξέρω - υπήρχε εκεί η απαίτηση για τη Μαμά, ότι ποτέ στη ζωή δε θα με πάει στην εκκλησία.

Το 1923 – τυχαία έμαθα για τους συγγενείς του πατέρα μου, που έμεναν στην Πολωνία.Υπήρχαν πολλά προβλήματα, έως ότου λάβαμε από το πολωνικό προξενείο στο Χάρκοβο την άδεια επαναπατρισμού. Δεν ήταν εύκολο επίσης να φτάσουμε στην Πολωνία, και εδώ, αντί για ευχάριστη υποδοχή, βρεθήκαμε σε μία διασυνοριακή «καραντίνα» στο Ντορογούσκ.Μια φορά στη ζωή μου είδα τα δάκρυα του πατέρα μου, όταν είδε στο μπάνιο ένα γυμνό με κομμένα μαλλιά, φαλακρό, τρομοκρατημένο κοριτσάκι – την αδερφή μου.Αυτή είχε όμορφα ξανθά μαλλιά. Στη Βαρσοβία μας μετέφερανμε αστυνομική συνοδεία απευθείας στη φυλακή Ποβόνζκι. Διανυκτερεύσαμε ξεχωριστά, η μητέρα και η αδερφή μου σε γυναικείο κελί, και εμείς με τον αδερφό μου - σε αντρικό.Ο πατέρας μου ως πρώην δικαστής πέρασε τη νύχτα με τα πράγματα στο διάδρομο.Την επόμενη μέρα, ο θείος μου Αντόνιο, καθηγητής στο Πολυτεχνείο της Βαρσοβίας, είχε έρθει δύο φορές να υπογράψει διάφορα έγγραφα, ανάμεσά τους και δέσμευση να μας παρέχει στέγη και διατροφή. Σε αυτά τα έγγραφα τυχαία είδα ότι μας καταχώρησαν στη Βαρσοβία ως πρόσωπα «ανατολικο-καθολικού» θρησκεύματος.

Και τώρα μια θλιβερή σελίδα.Το 1944 ο πάροικος ιερέας από τον Μέχοβ σήκωσε το ακουστικό και μου μίλησε στο τηλέφωνο με τα ακόλουθα λόγια: «Τώρα θα τηλεφωνήσω στη γερμανική αστυνομία, δε θα επιτρέψω τη βεβήλωση του ρωμαιοκαθολικού νεκροταφείου!».Μεταφέραμε τη σωρό της αείμνηστης Μητέρας μας στην Κρακοβία για να ταφεί κοντά στον Πατέρα μου.Στον τάφο, που ακόμα εν ζωή αγόρασε ο μπαμπάς μας. Αυτές ήταν οι εποχές της κατοχής του Χίτλερ.Η μέρα τελείωνε, έβρεχε.Θάψαμε τη μητέρα μου εκεί όπου ο ιερέας επέτρεψε να σκάψουν. Και εδώ ένα άλλο «κερασάκι» – η απογοήτευση, την οποία με χαρά πλήρωσα για το σχίσμα μου.Λίγο μετά την απόκτηση του απολυτηρίου από το γυμνάσιο, μια ηλιόλουστη μέρα συνάντησα στο δρόμο μια ευχάριστη ηλικιωμένη δασκάλα των πολωνικών - τη Μαρία Σοκολόβσκα.Της υποκλίθηκα, και εκείνη σταμάτησε στο πεζοδρόμιο και μου είπε:

- Νιώθω παράξενα, όταν σας συναντώ, Ντομπζάνσκι.

- Γιατί έτσι, - ρωτώ.- Μήπως φταίω σε κάτι κυρία καθηγήτρια;

- Όχι-όχι, σε τίποτα, - απάντησε.- Μόνο που σκεφτόμουν, ότι εσείς,

Ντομπζάνσκι, θα έπρεπε να είχατε στο απολυτήριο τρία τεσσάρια, αντί για ένα πεντάρι και δύο τριάρια, γι’ αυτό σας έβαλα τεσσάρι για το μάθημα της πολωνικής γλώσσας.

- Κυρία καθηγήτρια, δε μου άξιζε τίποτα περισσότερο, και δεν καταλαβαίνω για τι πράγμα μιλάτε, γιατί στα μαθηματικά δε θα μπορούσα να έχω καλύτερη βαθμολογία - δεν τα καταλάβαινα.Για ποια τρία τεσσάρια και δύο τριάρια μιλάτε; Και η δασκάλα μου απάντησε:

- Κατά τη διάρκεια του παιδαγωγικού συνεδρίου ο κύριος Β. Β. είπε, ότι αν βάλω σε πολωνικό γυμνάσιο σε έναν σχισματικό το πέντε, εκείνος θα κατεβάσει τα τεσσάρια του για το μάθημα της ιστορίας και της ψυχολογίας σε τριάρια.

Έτσι ήταν. Με αυτή την ευκαιρία δεν μπορούμε να μην αναφερθούμε στον κύριο Σβιεντοσλάβσκι, ο οποίος έγινε Υπουργός θρησκευμάτων και δημόσιας εκπαίδευσης αμέσως μετά, όταν μαζί με τους μαθητές του γυμνασίου όπουήταν διευθυντής, σε μια από τις μεγάλες δημόσιες γιορτές, έβαλε εκρηκτικά στην εκκλησία των Αγίων Κύριλλου και Μεθόδιου στο Χελμ.

Μόλις έμαθα, ότι «ο πατέρας Ζιεμιάνσκι από τον Ροζβάντουβ ήταν Εβραίος», αυτόντον ιερέα τον αισθανόμουν πιο κοντά μου.Όπου περνάει από το χέρι μου, τονίζω, ότι η ιδιοφυΐα της πολωνικής ποίησης, ο Τουβίμ, είναι επίσης Εβραίος.Την αγιότητα των παιδιών με περισσότερους από έναν Κόρτσακ και μια Εντίθ Στάιν έχω ήδη δείξει στα βιτρό μου.Ήμουν σε θέση να μάθω το ασύγκριτο βάθος των συναγωγικών ύμνων.Θαυμάζω την αξεπέραστη ακρίβεια των εβραϊκών χειρογράφων σε περγαμηνή.Και κάποτε, την άνοιξη του 1939, κοντά στην Ακαδημία Τεχνών, στο πάρκο, συνάντησα έναν συνάδελφο-φίλο μου, τον Σέϊντλερ, έναν Εβραίο από το Λοτζ, ο οποίος, στην ερώτησή μου τι τον απασχολούσε τόσο και τι ακούγεται από το σπίτι, απάντησε:

- Σύντομα θα δεις, ότι δεν θα υπάρχουμε εδώ ούτε εμείς, ούτε καν τα χελιδόνια.

Το 1945 πήγα στο χωριό και πραγματικά, δεν υπήρχαν χελιδόνια εκεί – έτσι θυμήθηκα αυτήν την παλιά συζήτηση.

Р. S.Αυτά είναι για τη βόλτα στις όχθες του ποταμού Σαν και την ερώτηση του ιερέα από τον Ροζβάντουβ. Γνωρίζω, ότι συμμετέχω σε κάθε χτίσιμοκαι ευθύνομαι για κάθε καταστροφή.Ειδικά, όταν όλο και περισσότερο καταλαβαίνω, ότι όσο περπατώ στη γη, θα παλεύω και θα δουλεύω για την ομορφιά.

Τον ιερέα Ζιεμιάνσκι τον ευγνωμονώ για την ερώτηση, και γράφω αυτά, γιατί και στους δικούς μου, και στους ξένους είμαι υπόχρεος να δώσω απάντηση.