Η Βιογραφία

​Ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι (1904-1985), ζωγράφος, χαράκτης, συντηρητής μνημείων τέχνης, καθηγητής στην Ακαδημία Τεχνών της Κρακοβίας, γεννήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 1904 στη Μένα (επαρχία του Τσερνίγιβ, ιστορική πόλη στη βορειοανατολική Ουκρανία).Είναι ο μεγαλύτερος γιος του Πολωνού ρωμαιοκαθολικού δικαστή του Τσερνίγιβ, Φέλιξ (πέθανε το 1927), ο οποίος ήταν εγγονός εξορισμένου της εξέγερσης του Ιανουαρίου του 1853. Μητέρα του ήταν η Ουκρανή ορθόδοξη, Άννα Κοβαλένκο (πέθανε το 1944).Η αδελφή του καλλιτέχνη – η Αλεφτίνα (1906-1978), ήταν φιλόλογος και οαδελφός του – ο Σεβερίν (1908-1985), νομικός.

Το 1906, η οικογένεια Σταλόνι-Ντομπζάνσκι μετακόμισε στην πόλη Τσέρικιβ (τώρα ανήκει στη Λευκορωσία), και μετά το 1917 επέστρεψε στην Ουκρανία και έμεινε στον πατέρα της μητέρας του, τον Κορνίι Κοβαλένκο, στο Πριλούκι. Κατά τη διάρκεια των δραματικών χρόνων της επανάστασης και του εμφυλίου πολέμου, σε ηλικία 13 ετών, ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι αναγκάστηκε να δουλέψει σαν εργάτης για να υποστηρίξει τους άνεργους γονείς του, τη μικρότερη αδερφή και τον αδελφό του, και τα βράδια σπούδαζε ζωγραφική με τους Μ. Χιταγούροβ και Α. Σκαλλόν.

Το 1922 μετά από δάγκωμα λυσσασμένου σκύλου νοσιλεύτηκε για θεραπεία στο Κίεβο.Εκεί συνάντησε τη συγγενή του, τη Φελίσια Γιανκόβσκα, η οποία βοήθησε την οικογένεια Σταλόνι-Ντομπζάνσκι να διεκπεραιώσει τις διαδικασίες του επαναπατρισμού.Τον Μάρτιο του 1923, ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι και η οικογένειά του μετακόμισαν στην Πολωνία και εγκαταστάθηκαν στην πόλη Μέχοβ, όπου ο πατέρας του δούλεψε ως ανακριτής.Στο τοπικό γυμνάσιο αρρένων, ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι έκανε την πρώτη του τοιχογραφία στην αίθουσα συνεδριάσεων του σχολείου.

Το 1927 άρχισε να σπουδάζει στην Ακαδημία Τεχνών της Κρακοβίας, με τους καθηγητές Βλαντισλάβ Γιαρότσκι, Φρειδερίκο Πάουτσχ και Ιγνάτιο Πενκόβσκι. Παρακολουθεί τις διαλέξεις των καθηγητών Ξαβέρ Ντουνικόβσκι και Γιούσεφ Μεγόφφερ.Δίνει ιδιαίτερη προσοχή σε πρακτικά μαθήματα στον τομέα της τέχνης γραμματοσειρών υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Λούντβιχ Γαρντόβσκι, με τον οποίο θα συνεργαστεί για πολλά χρόνια.​

Ενώ ήταν ακόμη φοιτητής, το 1929, ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι συμμετείχε στην Έκθεση Τέχνης (Τμήμα «Καλό Βιβλίο»), η οποία πραγματοποιήθηκε ως μέρος της Γενικής Περιφερειακής Έκθεσης στο Πόζναν.Το 1931 του απονεμήθηκε δίπλωμα από την Κρακοβική Ακαδημία Τεχνών για το έργο του στον τομέα των γραφικών και της τέχνης γραμματοσειρών.Αποφοίτησε από το πανεπιστήμιο το 1933.

Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στην ακαδημία το 1932-1933, ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι μαζί με τον Γιάν Τσίχον, αποκατέστησαν τη μεσαιωνική τοιχογραφία στον ξύλινο Καθεδρικό Ναό στη Γκάρκλοβα της επαρχείας Πιντγάλλια, η οποία αργότερα δωρίστηκε στο Εθνικό Μουσείο της Κρακοβίας. Το 1934 αποκατέστησε τη γοτθική απεικόνιση της σταύρωσης και εργάστηκε στην ομάδα του καθηγητή Γιούσεφ Μεγόφφερ για την αποκατάσταση της τοιχογραφίας στην ενορία της Καθολικής Εκκλησίας της Τούρκα.Το 1934, μαζί με τον Λούντβιχ Γαρντόβσκι, βραβεύτηκαν με το τρίτο βραβείο του αρχιτεκτονικού αστικού διαγωνισμού για το σχεδιασμό του περιβάλλοντος χώρου του λόφου του Γιούσεφ Πιλσούντσκι στην Κρακοβία.

Κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου ασχολήθηκε με τις τοιχογραφίες στις καθολικές εκκλησίες του Μπολέσιν, του Πορέμπα Γκούρνα (1935) και του Τούτσιν (1937). Πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (1939) εκτέλεσε την τοιχογραφία της Καθολικής Εκκλησίας στο Ντομπομίλ της Ουκρανίας (τώρα αποκαταστάθηκε).Κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι συνέχιζε να δουλεύει σε καθολικές και άλλες εκκλησίες. Στην Καθολική Εκκλησία Μπερναρντίν στο Ράντομ, συνέχισε την αποκατάσταση του αρχαίου γοτθικού γλυπτού, η οποία ξεκίνησε το 1938, και μαζί με τον Βίκτορ Λάνγκνερ έκανε την τοιχογραφία αυτού του ναού (σήμερα, εκτός από το παρεκκλήσι, είναι ολόκληρη βαμμένη).Το 1943 δούλεψε για την τοιχογραφία του Καθολικού Ναού του Μπόμπιν και της Εκκλησίας της Τερνόπιλ.​

Μετά τον πόλεμο, το φθινόπωρο του 1945, ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι κατέχει θέση στη Σχολή Αρχιτεκτονικής της Ανθρακο-Μεταλλουργικής Ακαδημίας στην Κρακοβία (τώρα Πολυτεχνείο της Κρακοβίας).Από το 1947 εργάζεται στο Ινστιτούτο Τεχνών γραμματοσειρών στην Κρατική Ανώτατη Σχολή Πλαστικών Τεχνών. Το 1957, όταν το πανεπιστήμιο ξαναπήρε την προηγούμενη ονομασία του – Ακαδημία Τεχνών της Κρακοβίας, έγινε επικεφαλής του Τμήματος Τέχνης της Γραμματοσειράς.Το 1979 συνταξιοδοτήθηκε. Παρόλω το έργο και τις δραστηριότητές του για την Εκκλησία, καθώς και τις επανειλημμένες προσπάθειες της Γερουσίας της Ακαδημίας Τεχνών, δεν του απονεμήθηκε ποτέ ο τίτλος του Καθηγητή.​

Παράλληλα με το διδακτικό του έργο, ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι δημιουργούσε συνεχώς μνημειακές συνθέσεις θρησκευτικής τέχνης. Έκανε τοιχογραφίες, βιτρό, ψηφιδωτά για καθολικές εκκλησίες, ορθόδοξα μοναστήρια και την Ευαγγελική Εκκλησία στη Βαρσοβία. Το 1945, μαζί με τον Λούντβιχ Γκαρντόβσκι, ζωγράφισε το εκκλησάκι του Αγίου Σιμόν στη Λίπνιτσα, την Καθολική Εκκλησία των Πατέρων Μπερναρντίν στην Κρακοβία, και το 1946-1947 ολοκλήρωσε την τοιχογραφία της ενοριακής Καθολικής Εκκλησίας στο Μπομπίν κοντά στο Πρόσοβιτς, την οποία ξεκίνησε το 1943.Το 1945, με αφορμή την Ημέρα της Αγίας Βαρβάρας στην Ανθρακο-Μεταλλουργική Ακαδημία στην Κρακοβία, φιλοτέχνησε το πρώτο του βιτρό (σε συνεργασία με τον Λ. Γκαρντόβσκι), το οποίο απεικονίζει την προστάτιδα των ανθρακωρύχων την Αγία Βαρβάρα (αυτό το βιτρό αφαιρέθηκε το 1952 και διατηρήθηκε στην καθολική εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας μέχρι το 1981). ​

Την περίοδο 1950-1956, μετά από προτροπές της κυρίας Ζελένσκα, της ιδιοκτήτριας του πιο διάσημου εργαστηρίου βιτρό της Κρακοβίας, στο οποίο δημιουργούσαν τα έργα τους ο Στανισλάβ Βίσπιανσκι και Γιούσεφ Μεγόφφερ, ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι δημιούργησε βιτρό για την Καθολική Εκκλησία της ενορίας στο Τσεμποβνίσκο κοντά στο Ζέσουφ. Αυτό το έργο καταστάλλαξε τελικά το ενδιαφέρον του καλλιτέχνη για δημιουργία έργων βιτρό.Το 1950-1964 δημιούργησε σύνθετα βιτρό της Καθολικής Εκκλησίας στο Ζαβέρκα και το 1953-1955 - στην Εκκλησία στο Γοροντόκ Μπιαλιστόκ. Την περίοδο 1953-1961 έκανε την τοιχογραφία και τα βιτρό της Καθολικής Εκκλησίας στο Ροζβάντοβ, και το 1958-1967 - τα βιτρό στα παράθυρα του χώρου των χορωδιών του γοτθικού Καθεδρικού Ναού στο Νις.

Το 1964 ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι δημιουργεί τα βιτρό για τον Ορθόδοξο Καθεδρικό Ναό στο Βρότσλαβ και για τον Ευαγγελικό Ναό στη Βαρσοβία. Το 1969-1970 εργάζεται στις τοιχογραφίες και την πολυχρωμία της Καθολικής Εκκλησίας στο Τέντσινγκ, το 1973-1978 έφτιαξε βιτρό και τοιχογραφία στην ενορία της Καθολικής Εκκλησίας στο Κόζι, κοντά στο Μπιέλσκο-Μπιάλα, βιτρό και τοιχογραφίες της Εκκλησίας στη Βόλα στη Βαρσοβία και το 1979 - βιτρό της Καθολικής Εκκλησίας στο Βιλκοβίτσε,κοντά στο Μπιέλσκο-Μπιάλα και στην Καθολική Εκκλησία στο Γιαροσλάβ.​

Εκτός από τα βιτρό, ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι δημιουργεί επίσης μνημειακές τοιχογραφίες, συγκεκριμένα, το 1954-1955 στην Εκκλησία στο Μιχάλοβ κοντά στο Μπιαλιστόκ.Το 1960, μαζί με τον μαθητή του, φίλο και διαχρονικό συνεργάτη, Γιούρι Νοβοσέλσκι, έκανε τοιχογραφίες στο Ορθόδοξο Ιερό στο Ιερό Βουνό Γκράμπαρκα και στην Εκκλησία στο Μπιαλιστόκ - Ντοϊλιντάχ (σήμερα είναι κατεστραμμένη). Ήταν ο δημιουργός των ψηφιδωτών στην Καθολική Εκκλησία στο Γκολτς κοντά στο Μεχόβ (1949) και στους ορθόδοξους καθεδρικούς ναούς στο Βρότσλαβ και στη Βαρσοβία.​

Εκτός από τα θρησκευτικά έργα, ετοίμασε γραφικά σχέδια για τα άλμπουμ του Γιάν Ματέϊκο: «Ρούχα στην Πολωνία 1200-1795» (Κρακοβία, 1967) και «Πρόσωπα των Πολωνών Βασιλέων» (Κρακοβία, 1969), καθώς και για τα βιβλία του σεβάσμιου Καρδινάλιου Στέφαν Βυσίνσκι «Στο Φως της Χιλιετίας» (Κρακοβία, 1961) και του σεβάσμιου Καρδινάλου Κάρολ Βοϊτίλα «Αγάπη και υπευθυνότητα» (Κρακοβία, 1962).

Με βάση το σχέδιο του Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι δημιουργήθηκε η αναμνηστική πλάκα του όρκου του Ταντέους Κοστιούσκο στην πλατεία Κεντρική Αγορά στην Κρακοβία.Ο καλλιτέχνης ήταν ο δημιουργός των κεντημάτων των αμφίων για το μοναστήρι των Μεταρρυθμιστών Πατέρων στην Κρακοβία, των σημαίων της Ανθρακο-Μεταλλουργικής Ακαδημίας στην Κρακοβία και του Κέντρου της Πετρελαικής Βιομηχανίας.

Το 1956, ο σκηνοθέτης Γιάν Λομνίτσκι γύρισε ντοκιμαντέρ για τα βιτρό της Εκκλησίας στο Γοροντόκ του Μπιαλιστόκ, το οποίο κέρδισε βραβείο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας.

Η πρώτη ατομική έκθεση του Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι πραγματοποιήθηκε το 1957 στο Παλάτι των Τεχνών της Εταιρείας Φίλων της Τέχνης στην Κρακοβία.Η δεύτερη και ταυτόχρονα η τελευταία έκθεση οργανώθηκε το 1960 στο Κατοβίτσε.Λόγω του θρησκευτικού περιεχομένου, η έκθεση λογοκρίθηκε και έκλεισε αμέσως με το άνοιγμά της και ο κατάλογός, τον οποίο οι λογοκριτές αποκάλεσαν «προσευχητάρι», κατασχέθηκε.Μετά από αυτήν την έκθεση, απαγορεύτηκε η δημοσίευση έργων και η διοργάνωση εκθέσεων του καλλιτέχνη.Αφού έλαβε πρόσκληση για συνεργασία από το γνωστό αμερικανικό εργαστήριο βιτρό «The Willet Staind Glass Windows», στον Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι απαγορεύτηκε να ταξιδεύει, αλλά και να στέλνει τα έργα του στο εξωτερικό.Μόνο το 1981, μετά την ίδρυση της «Αλληλεγγύης», άνοιξε η έκθεση των έργων του καλλιτέχνη στη λέσχη του Πολυτεχνείου της Κρακοβίας και το 1988 πραγματοποιήθηκε, μετά το θάνατό του, η έκθεσή του στο Παρίσι στις αίθουσες του Πολιτιστικού κέντρου του μοναστηριού των Πατέρων Παύλων.

​Ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι είναι ένας από τους πρωτοπόρους του οικουμενικού κινήματος στην Πολωνία.Ήταν κοσμικός σύμβουλος του Μητροπολιτικού Συμβουλίου της Πολωνικής Αυτοκέφαλης Ορθόδοξης Εκκλησίας, καθώς και μέλος του καλλιτεχνικού συμβουλίου του Μητροπολίτη της Κρακοβίας του Καρδινάλιου Κάρολ Βοϊτίλα, του μελλοντικού Πάπα.

Ο Άνταμ Σταλόνι-Ντομπζάνσκι πέθανε στις 22 Μαρτίου 1985 στην Κρακοβία.

​Η υπογραφή του καλλιτέχνη είναι με τη μορφή υφαντών γραμμάτων του ονόματός του και του επωνύμου ASD, που παρουσιάζονται με τη μορφή γοτθικών σκαλισμένων συμβόλων, που μοιάζουν με το καράβι του Αποστόλου Αγίου Πέτρου, τοποθετημένο σε ένα ισόπλευρο σταυρό.